ÖNSÖZ 
CAZIN DEVLERİ 
CAZ ÇALGILARI 
CAZIN EVRELERİ 
CAZIN ÖZELLİKLERİ  KRONOLOJİ  KAYNAKCA 

 

CAZ MÜZİĞİNİN ÖZELLİKLERİ

Caz Batı Afrika' dan özellikle Belçika Kongosu' ndan Amerika' ya köle olarak götü-rülen zencilerin, zamanla kendi ritm anlayışları ile Avrupa armoni ve melodilerinin karışımın-dan ortaya çıkardıkları bir halk müziğidir (1, 2, 3, 5, 7, 8).

Pamuk tarlalarında, limanlarda, demiryolu yapımında, taş kırma gibi ağır işlerde çalışan zencilerin söyledikleri blues türü şarkılar, kliselerde çağrı-yanıt şeklinde söylenen spiritualler , resmi geçitlerde, kutlamalarda, cenaze törenlerinde çalınan bando müziği, gezici minstrel gösterileri sonunda yapılan cakewalk dans müziği , genelevlerde, gece kulüplerinde piyano ile çalınan ragtime, orta-batı Amerika' da gitarla çalınan fast western' den gelişen boogie-woogie cazın ataları ve uzak ve yakın akrabalarıdır (1, 2, 3, 4, 5, 8).

Cazda kullanılan tema kalıpları blues biçiminde veya halk şarkısı biçimindedir (5, 8).

Blues kalıbının uzunluğu 12 ölçüdür. Blues tarzında bir cümle, ortalama ‘2 ölçü' tut-makta, geri kalan ‘2 ölçü' yü her hangi bir enstrüman veya orkestra doldurmaktadır. Böylece enstrümanların insan sesini taklit ederek cevap vermesi sağlanır (çağrı-yanıt). İkinci ‘4 ölçü'de birinci aynen tekrar edilir. Tamamlayıcı cümle ise üçüncü ‘4 ölçü'de söylenir (8).

Halk şarkısı kalıbı 8' er ölçülük 4 bölümden oluşur (toplam 32 ölçüdür). İlk ikisi ve dördüncüsü bağlantı yerleri hariç eşit olup sadece üçüncüsü değişiktir. Bu kısma köprü denir

Caz, Avrupa' nın geleneksel armoni kurallarından yararlanır. Melodi bakımından majör ve minör gamlarda 3 ve 7. dereceleri pesleştirilir (diyelim ki do majör gamında mi bemol ve si bemol kullanılır). Bunlara blue notes denir. Alttaki armonide ise bu notalar yine yazıldığı gibi pesleştirilmeden kullanılır. Böylece pesleştirilen ve pesleşti rilmeyen notaların birbirine çarpmasından dissonans elde edilir (5, 8).

Cazda yazılı notanın önemi Avrupa müziği etkisindeki ragtime' daki kadar büyük değildir. Çünkü cazcılar ana tema üzerine doğaçtan (önceden hazırlanmadan) çalarlar ( emprovizasyon ). Yani müzisyen solosu sırasında armoni kurallarına uygun olarak o anda içinden geldiği gibi çalmaya başlar. Bunun için müzik bilgisinin, bestecilik yönünün ve tekniğin çok kuvvetli olması gerekir (3, 4, 5, 8).

Ölçüsü genel kural olarak 4 zamanlıdır (4/4). Başka ölçüler kullanılırsa (5/4; 3/4 gibi ) 4 zamanlı ölçünün ritm ve vurgu gereklerine göre yorumlanmalıdır (5, 8).

Caz müziğinin en önemli özelliklerinden biri syncopation' dur. Genel anlamı ritmik aksanların yer değiştirmesidir. Yani ritmde bir yerde beklediğimiz aksanı ortadan kal-dırmakla veya hiç beklemediğimiz bir yere aksan koymakla syncopation yapmış oluruz (8).

Cazın bir de kendine özgü swing ' i vardır. Sözlük anlamı düzgün aralıklar ile sallan- maktır. Cazda ise anlamı hem çalanın, hem de dinleyenin ritmik olarak sallanmak, dansetmek ihtiyacını duymasıdır. Melodi ile ritmin tam bir ahenk içerisinde olması ile sağlanır (8).

Cazda klasik batı müziğinden farklı olarak trompet ve trombona ağızlık takılarak özel ses renkleri elde edilir. Bazen de ağız kısmı el ve şapka ile kapatılarak istenen sesler elde edilir. Ayrıca vibrato (sesi titretme), glissando ve portamento (küçük ya da büyük aralıklı kaydırmalar), growl (yarı homurtu gibi sesler çıkarmak) caza özgü tekniklerdir (5).